Diagnostyka

Czy badania wydłużają życie? (A może lepiej się nie badać 🤯)

Czy wiesz, że podejmowano próby zrezygnowania z badań?

TAK!

Japońscy naukowcy próbowali zrezygnować z badań laboratoryjnych przed zabiegami niskiego ryzyka. Pisali: „Rutynowe badania przedoperacyjne są odradzane przed operacją niskiego ryzyka, ponieważ badanie nie ma żadnego korzystnego wpływu na wyniki leczenia”1.

Takie podejście okazuje się jednak błędne!!!

Uffff.

Badania przedzabiegowe konieczne są, aby dopasować rodzaj znieczulenia do charakterystyki indywidualnego pacjenta. Ciężko sobie wyobrazić, by anestezjolog zgodził się na podanie jakiegokolwiek znieczulenia przed sprawdzeniem stanu zdrowia osoby, która ma zostać poddana zabiegowi. To jest zwyczajnie niebezpieczne.

Lekarz nie ma magicznej lupy

Istnieje wiele różnych teorii. Jedni twierdzą, że na wyniki badań krwi wpływa wysiłek fizyczny, a inni że dieta. Jeszcze niektórzy uważają, że pozostają one niezmienne. Kto ma rację? Każdy po trochę.

Dziś omówię wpływ różnych czynników na diagnostykę krwi oraz wspomnę, jakie badania krwi warto wykonać w danym wieku.

Na początek jednak zajrzę do… Twojej głowy! Tak, bo powiem Ci, jak o siebie zadbać. Przy okazji tego spotkania chciałabym Ci uświadomić, dlaczego warto się badać i jak prawidłowo podejść do tematu.

Kiedy zgłaszasz się do gabinetu lekarskiego, najczęściej pokazujesz, gdzie boli lub opowiadasz o niepokojących objawach. Zmiany zewnętrzne są stosunkowo łatwe do zaobserwowania. Lekarz może się im dokładnie przyjrzeć, dotknąć je i ocenić. 

Problem zaczyna się, gdy coś zaczyna szwankować w środku. Pomyślisz może, że przecież lekarze mają dostęp do wielu technologii diagnostycznych, które pozwalają im zajrzeć „w głąb” człowieka. Jasne, nie muszą przecież bazować na samym osłuchiwaniu. Mogą wykorzystać USG, tomografię, czy rezonans.  

A co jeśli powiem, że to za mało?

Studia medyczne obejmują bardzo obszerny zakres wiedzy, tutaj chyba się zgodzimy? Lekarzy wciąż brakuje – to też nie ulega wątpliwości. Nierealistyczne wydaje się oczekiwanie, że jakikolwiek lekarz mógłby siedzieć przy pacjencie 24/7 i monitorować za pomocą aparatu USG np. jego wątrobę. 

Mało tego, nawet w takim przypadku mogłoby to nie wystarczyć, ponieważ medyk widzi w badaniu jedynie tkanki, a nie to, co dzieje się na poziomie komórek. I tutaj wkraczają badania laboratoryjne.

Badania laboratoryjne – przydatne? 

Badania laboratoryjne zostały stworzone, by jak najmniejszym kosztem dla pacjenta dowiedzieć się jak najwięcej o jego wnętrzu. Wcześniej jedynym sposobem na tego typu dochodzenie była sekcja zwłok, która jednak jako badanie pośmiertne na niewiele zdawała się chorym. 

Badania laboratoryjne na podstawie próbki krwi są w stanie pomóc w określeniu przyczyny różnych dolegliwości. Pokazują bowiem, jak działa dany narząd w organizmie, a dokładniej, jak dobrze (lub źle) działają jego komórki. 

Dzięki latom zdobywania wiedzy i doświadczeń lekarze wiedzą, jakie substancje powinny znajdować się w organizmie, w jakiej formie i ilości oraz w którym miejscu. Dodatkowo znają też znaczną liczbę substancji szkodliwych, czyli takich, które nie powinny występować u zdrowego pacjenta. Obecność jednych i drugich substancji mogą określić za pomocą badań laboratoryjnych. 

Najczęściej już po kilku godzinach od pobrania krwi lekarz może otrzymać pełny obraz zachodzących w organizmie zjawisk i procesów. Dzięki badaniom nie ma potrzeby rozcinania żołądka pacjenta, aby stwierdzić, czy ma on predyspozycje do wrzodów lub sprawdzić, jak funkcjonuje jego trzustka. Wystarczy próbka krwi.

Czego możesz się dowiedzieć z badań krwi?

Właściwości krwi i innych płynów ustrojowych czynią je idealnym – i łatwo dostępnym – źródłem do oceny różnych aspektów funkcjonowania organizmu. Badanie krwi pozwala na postawienie szczegółowej diagnozy i zaproponowanie odpowiedniego schematu leczenia. 

Badania takie jak szybkość opadania erytrocytów (popularne OB), stężenie hemoglobiny, morfologia, czy oznaczenie grupy krwi, są rutynowo stosowane klinicznie. Odchylenia od wartości referencyjnych mogą wskazywać na szereg schorzeń, takich jak anemia, odwodnienie, przewodnienie, choroby zakaźne, rak, choroby tarczycy i choroby autoimmunologiczne 2.

Przebadani od stóp do głów

Zazwyczaj to, jak działa nasz układ moczowy, sprawdza się, badając mocz i jego skład. Funkcjonowanie układu pokarmowego określa się na podstawie badań kału. A krew? Owszem, powie nam o zachodzących w organizmie procesach, ale czy każdy lekarz skorzysta z informacji ukrytych w jej składzie? 

Tak. 

Istnieją badania, które wskazują, że nawet takie specjalizacje jak podologia (czyli dziedzina zajmująca się schorzeniami stóp) wyszczególniają badania laboratoryjne niezbędne do diagnozy 3.

Jak przeczytamy w artykule: „Badania krwi są naprawdę istotne i praktyczne z punktu widzenia diagnozy. [...] Staranny dobór testów i właściwa interpretacja ich wyników pomoże wzmocnić hipotezy diagnostyczne”.

Spójrzmy też na dermatologię. Badania laboratoryjne przydają się nie tylko do oceny tego, co dzieje się wewnątrz ciała człowieka. Mogą także pomóc w postawieniu diagnozy w przypadku zmian skórnych, takich jak stany zapalne. Pozwalają często na zidentyfikowanie przyczyny schorzenia, tym samym skracając drogę do wyleczenia choroby. Zdarza się jednak, że zastosowane leczenie również wymaga systematycznej kontroli ze względu na możliwe skutki uboczne. Należy zatem w odpowiedni sposób monitorować jego przebieg.

Tutaj też z pomocą przychodzą badania laboratoryjne 4.

Monitorowanie od malucha

Inne badania pokazują, jak ważne jest monitorowanie czynności narządów u noworodków za pomocą badań laboratoryjnych 5. Pozwalają one między innymi śledzić rozwój nerek, które dbają o wydalanie zbędnych substancji z organizmu.

Zmiany zachodzące w ciele dorosłych pacjentów nie są tak dynamiczne, ale nadal należy kontrolować ich przebieg. Można się nawet pokusić o stwierdzenie, że u dorosłych nerki pełnią jeszcze istotniejszą rolę, bo dostarczamy wtedy do naszego organizmu jeszcze więcej różnorodnych substancji, a nasze ciało nie „wyciska” z nich całości, a jedynie to, czego potrzebuje. Cała reszta jest zbędna, a czasami bywa szkodliwa, stąd tak ważne jest zapewnienie prawidłowej pracy nerek.

Pierwsza pomoc dla lekarzy

Badania laboratoryjne mogą ujawnić o wiele więcej informacji o stanie zdrowia pacjenta, niż by się mogło wydawać. Okazuje się, że lekarze nie zawsze są w stanie prawidłowo wychwycić i odczytać subtelne niuanse zawarte w wynikach, które mają kluczowe znaczenie np. w diagnostyce chorób mózgu. 

W związku z tym trwają prace nad rozwojem komputerów, które poprzez nauczanie maszynowe będą analizować wyniki rutynowych badań laboratoryjnych. Bowiem w sytuacjach, w których człowiek może przeoczyć minimalne zmiany, wychwyci je odpowiednio zdefiniowany algorytm. Umożliwi to szybsze podjęcie leczenia w odpowiednim kierunku 6.

Do czego przydaje się wiedza o badaniach?

A skąd ta cała rozprawa na temat badań laboratoryjnych i próba przekonania Cię, że są takie ważne? Otóż natrafiłam na dane potwierdzające, że pacjenci niestety nadal nie rozumieją tego aspektu medycyny 7.

Okazuje się, że po rozmowie ze swoim lekarzem prowadzącym 90% pacjentów rozumie przyczynę skierowania ich na badania, ale tylko 19% z nich potrafi te przyczyny wymienić. Nie sądzę, by powodem tego niskiego stanu wiedzy były skomplikowane nazwy chorób. 

Obawiam się, że wynika to raczej z faktu, że nie przywiązujemy większej wagi do stanu naszego zdrowia. Zrzucamy całą odpowiedzialność za nasz dobrostan na lekarza. „Mam wykonać badania? Wykonam, ale nie będę się zastanawiać nad poprawnym przygotowaniem, nie mówiąc już o zwracaniu uwagi na znaczenie konkretnych parametrów”.

Wyniki tych badań nie wyglądają zachęcająco, ale podpowiadają, jak można poprawić tę sytuację. Warto się ze swoim lekarzem… zaprzyjaźnić. Okazuje się bowiem, że pacjenci, którzy nawiązali ze swoim lekarzem relację, są bardziej świadomi stanu swojego zdrowia i potencjalnych zagrożeń.

Badania ≠ diagnoza

Tym artykułem chciałam Ci pokazać, jak ważne są badania laboratoryjne. Pozwalają na regularną kontrolę Twojego stanu zdrowia stosunkowo niskim kosztem i wysiłkiem. Są bardzo pomocne w postawieniu diagnozy, ale pamiętaj, że nie wszystko zależy wyłącznie od ich wyników.

Na Twoje zdrowie składa się również wizyta u lekarza i przeprowadzony wywiad. Często konieczne okazuje się także badanie obrazowe, czyli USG lub zdjęcie rentgenowskie.

Dlatego zachęcam Cię do zainteresowania się tematem. A jeśli z lektury mojego artykułu masz wynieść jedną rzecz, to niech będzie to następujące zdanie: Moje zdrowie zależy tylko i wyłącznie ode mnie! By o nie właściwie zadbać, przyda się też zaprzyjaźniony lekarz ;)

Zostaw swój komentarz na stronie Facebook. Oto link.

  1. O tym, czy badania przedoperacyjne są konieczne. | Preoperative Blood Tests Conducted Before Low-Risk Surgery in Japan: A Retrospective Observational Study Using a Nationwide Insurance Claims Database https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29256933/
  2. O tym, jak ważne jest łączenie teorii z praktyką wśród studentów i jak wiele informacji dostarczają badania laboratoryjne. | Blood: tests used to assess the physiological and immunological properties of blood https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27068991/
  3. O tym, które badania krwi są naprawdę przydatne z punktu widzenia diagnozy. | Utility of diagnostic blood tests in clinical podiatric medicine https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25675228/
  4. O monitorowaniu leczenia trądziku. | Laboratory Monitoring During Isotretinoin Therapy for Acne: A Systematic Review and Meta-analysis https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26630323/
  5. O tym, jak ważna jest kontrola nerek u noworodków. | Laboratory blood tests useful in monitoring renal function in neonates https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24413035/
  6. O tym, jak uczyć maszyny, by wykrywały zmiany w badaniach laboratoryjnych szybciej niż lekarz. | Diagnosing brain tumours by routine blood tests using machine learning https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31597942/
  7. O tym, jak niewiele pacjenci rozumieją ze swojej choroby i jak mogą im pomóc dobre relacje z lekarzem. | Patients and tests - a study into patient understanding of blood tests ordered by their doctor https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22574351/