Psychologia

Psychologia skóry część 2

Lekarz dermatolog jako Sherlock Holmes

Dermatologia to fascynująca dziedzina medycyny, w której zmiany skórne mogą być wskaźnikami chorób narządów wewnętrznych, czy też reagować na czynniki środowiskowe takie jak stres i lęki, rozmaitymi objawami.

Zdarza się, że sygnały wysyłane przez naszą powłokę zewnętrzną np. świąd, są pierwszym sygnałem choroby nowotworowej czy metabolicznej, a nawet mogą wyprzedzać ich rozpoznanie o kilka lat!

Stąd niezwykle istotne jest dbanie o stan naszej skóry, regularne kontrole dermatologiczne znamion barwnikowych czy zgłaszanie się do specjalisty w razie niepokojących objawów. Takie postępowanie nie tylko pozwala na szybsze i skuteczniejsze wdrożenie terapii, ale może również nas uchronić przed konsekwencjami rozwijających się schorzeń innych narządów wewnętrznych.

Czy zestresowana skóra skraca życie?

W poprzednim artykule podkreślony został negatywny wpływ stresu na funkcjonowanie skóry.

Jak się to wiąże z długowiecznością?

Spośród wielu jednostek chorobowych w dermatologii część z nich to choroby o wieloczynnikowym podłożu z komponentą zapalną np. łuszczyca czy atopowe zapalenie skóry. Uwzględniając najnowsze doniesienia z badań naukowych okazuje się, że stres to istotny bodziec nasilający te choroby, a nawet wywołujący zaostrzenia, czyli ponowne wystąpienie zmian.

Nasilanie procesu zapalnego w wyniku samego obciążenia psychicznego pod postacią sytuacji stresowych czy przedłużającego się napięcia to jedna strona medalu. Z drugiej znajduje się wzniecanie niekorzystnych reakcji w naszym organizmie, które prowadzą do zaostrzenia powyższych jednostek dermatologicznych. Przykładowo w łuszczycy, takie pogorszenia w przebiegu choroby wywołują nie tylko pojawienie się nowych zmian na skórze.

Łuszczyca uznawana jest obecnie za chorobę wielonarządową, ogólnoustrojową, wiążącą się z zespołem metabolicznym, częstszym występowaniem chorób sercowo-naczyniowych czy chorób zapalnych jelit (1,2,3). A te, jak wiemy, nie tylko wpływają niekorzystnie na długość, ale i na jakość życia.

Zatem świadomość wpływu stresu na choroby skóry oraz umiejętność zmniejszania jego niekorzystnego wpływu będzie mieć przełożenie nie tylko na poprawę wyglądu i samopoczucia, ale całego naszego dobrostanu fizycznego i psychicznego.

Choroby skóry związane ze stresem

Jakie najczęstsze choroby skóry nasilają się pod wpływem stresu i wiążą często z uogólnionym stanem zapalnym mogącym wpływać negatywnie na nasze życie?

Oto kilka przykładów:

Łuszczyca

Łuszczyca jest przewlekłą, zapalną chorobą skóry dotyczącą ok. 2% populacji na świecie. Wystąpienie lub zaostrzenie łuszczycy może być poprzedzone wieloma typowymi czynnikami stresogennymi. Stres zgłaszało 44% pacjentów przed początkowym zaostrzeniem łuszczycy, a nawracające zaostrzenia przypisywano stresowi nawet u 80% osób.

Łuszczyca wpływa również na funkcjonowanie seksualne. W jednym badaniu od 30% do 70% pacjentów zgłosiło spadek aktywności seksualnej! Badana grupa pacjentów miała również wyższe wskaźniki depresji, większą skłonność do szukania aprobaty innych i nieznacznie większą skłonność do picia alkoholu. (7)

Wszystkie te aspekty będą negatywnie wpływać na jakość i długość życia.

Atopowe zapalenie skóry

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła i nawracająca choroba zapalna skóry, charakteryzująca się występowaniem zmian wypryskowych i świądu. AZS rozwija się w wyniku złożonej interakcji czynników genetycznych, środowiskowych i immunologicznych. Upośledzenie funkcji bariery skórnej jest kluczową cechą chorych z AZS.

Czynniki środowiskowe, takie jak alergeny lub drobnoustroje, są istotnymi wyzwalaczami lub czynnikami zaostrzającymi przebieg choroby. Podobnie jak w przypadku łuszczycy, objawy AZS i stres psychiczny wydają się tworzyć błędne koło. Dowiedziono, że chorzy z AZS mają lęk i depresję, podczas gdy stres psychologiczny może z kolei zaostrzać dermatozę.(8) Stresujące wydarzenia życiowe poprzedzające wystąpienie choroby stwierdzono u ponad 70% pacjentów z atopowym zapaleniem skóry. (9)

Stres może wpływać na objawy AZS poprzez różne mechanizmy, przede wszystkim może negatywnie oddziaływać na funkcję bariery przepuszczalności skóry i jej homeostazę. U pacjentów z AZS dysfunkcja bariery skórnej może prowadzić do zwiększonej wrażliwości na alergeny i drobnoustroje, zwiększonej przeznaskórkowej utraty wody i obniżenia progu dla świądu. (10)

Trądzik pospolity

Trądzik pospolity jest bardzo częstą chorobą skóry dotykającą większość populacji w pewnym momencie ich życia. Oddziałuje na skórę z najgęstszą populacją mieszków łojowych, obejmującą twarz, górną część klatki piersiowej i plecy.

Chociaż od dawna podejrzewano, że stres emocjonalny wywołuje lub zaostrza trądzik, jego wpływ na nasilenie trądziku był w większości niedoceniany aż do niedawna, kiedy badania przyniosły nowe dane na temat różnych mechanizmów i możliwych czynników związanych z tą interakcją.

Wielu pacjentów zgłasza, że stres emocjonalny pogarsza trądzik, a stwierdzenia te zostały potwierdzone w kilku badaniach przez znaczny odsetek chorych nastolatków i dorosłych (wahający się od 50 do 80%). (12-13)

Stres emocjonalny związany z produkcją hormonów, neuropeptydów i cytokin zapalnych wpływa na przewlekły przebieg i zaostrzenie trądziku poprzez zmianę aktywności jednostki włosowo-łojowej. (14)

Trądzik różowaty

Trądzik różowaty to również przewlekła choroba skóry charakteryzująca się rumieniem, zapalnymi grudkami, krostami i teleangiektazjami, które typowo występują na twarzy osób dorosłych w średnim wieku, zwłaszcza o jasnej karnacji. Choroba dotyka do 22% populacji ogólnej, a jej etiologia jest wieloczynnikowa, choć wciąż nie do końca poznana. (15)

Najnowsze doniesienia naukowe potwierdzają pogląd, że stres psychiczny nasila objawy trądziku różowatego. Konieczne są dalsze badania w celu ustalenia, czy wzrost skórnego przepływu krwi związany z zaczerwienieniem, związanym ze stresem nasila stan zapalny we wrażliwych naczyniach twarzy, czy też hormony stresu, takie jak czynnik uwalniający kortykotropinę, aktywują skórne komórki tuczne, które z kolei rozszerzają naczynia krwionośne i uwalniają prozapalne mediatory w skórze.

Zapalenie neurogenne (charakteryzujące się kłującym bólem) może dodatkowo nasilać proces zapalny, tak że objawy i niepokój nasilają się w błędnym kole.(16)

Jak zatem odstresować skórę?

Popularne w ostatnim czasie hasło: mindfulness – inaczej uważność!

Według badań wydaje się być to jedna ze skutecznych metod zmniejszania stresu i łagodzenia jego negatywnych konsekwencji. (14) Ponadto badacze podkreślają, że praktyki takie jak biofeedback, psychoterapia poznawczo-behawioralna, hipnoza, medytacja lub progresywna relaksacja pomagają przeciwdziałać stresowi.

Dodatkowo leczenie pierwotnych zaburzeń psychiatrycznych, które także negatywnie wpływają na stan skóry, często skutkuje poprawą tych chorób. (15)

Według uczonych z Harvard, hipnoza prowadzona przez terapeutę lub samodzielnie może pomóc zmniejszyć stres i niepokój, zmniejszyć ból i stany zapalne, kontrolować pocenie się i swędzenie, przyspieszyć gojenie i zmniejszyć destrukcyjne zachowania, takie jak wyrywanie włosów, drapanie zmian lub skubanie.

I dlaczego warto mieć nadzieję?

Wyniki jednego z badań sugerują, że działania wzmacniające poczucie nadziei u pacjentów z łuszczycą mogą skutkować lepszą jakością życia. Z jednej strony uważa się, że zgodnie z koncepcją Eriksona nadzieja jest względnie stabilnym składnikiem psychologicznym ukształtowanym we wczesnej fazie rozwojowej. Z drugiej strony, nadzieja jest również postrzegana jako struktura poznawcza, od której można oczekiwać, że będzie podatna na interwencje poznawcze.

Postulowano, że podstawowa nadzieja może ulec zmianie w trakcie życia, zwłaszcza w wyniku wydarzeń krytycznych dla jednostki (człowieka), destrukcyjnych (malejąca nadzieja) lub konstruktywnych (zwiększających jej poziom). Opierając się na tej ostatniej koncepcji, opracowano techniki poznawcze mające na celu zwiększenie poziomu nadziei u chorych na raka i stwierdzono, że interwencja oparta na teorii nadziei poprawia nastrój i zwiększa poziom nadziei u starszych pacjentów z depresją.

Tak więc interwencje mające na celu wzmocnienie nadziei chorych na łuszczycę, czyli wiary w porządek i dobrą wolę świata, mogą przyczynić się do poprawy jakości ich życia. (16)

Jeśli chcesz zadbać o swoje zdrowie interdyscyplinarnie i zostać poprowadzonym przez nas krok po kroku, w diagnostyce swojego stanu zdrowia oraz budowaniu dobrych nawyków, wykorzystując wyselekcjonowaną przez nas wiedzę merytoryczną popartą badaniami naukowymi oraz technologię
dołącz do naszej subskrypcji!

  1. Milčić D, Janković S, Vesić S, et al. Prevalence of metabolic syndrome in patients with psoriasis: a hospital-based cross-sectional study. An Bras Dermatol. 2017;92(1):46-51. doi:10.1590/abd1806-4841.20175178
  2. Masson W, Lobo M, Molinero G. Psoriasis and Cardiovascular Risk: A Comprehensive Review. Adv Ther. 2020;37(5):2017-2033. doi:10.1007/s12325-020-01346-6
  3. Vlachos C, Gaitanis G, Katsanos KH, Christodoulou DK, Tsianos E, Bassukas ID. Psoriasis and inflammatory bowel disease: links and risks. Psoriasis (Auckl). 2016;6:73-92. Published 2016 Jul 20. doi:10.2147/PTT.S85194
  4. Przewodnik po psychodermatologii – podstawowe choroby skóry wykazujące związek z wpływem czynników psychologicznych.
    Jafferany M. Psychodermatology: a guide to understanding common psychocutaneous disorders. Prim Care Companion J Clin Psychiatry. 2007;9(3):203-213. doi:10.4088/pcc.v09n0306.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1763265
  5. Badanie opisujące związek między stresem a objawami w atopowym zapaleniu skóry.
    Oh S H, Bae B G, Park C O, Noh J Y, Park I H, Wu W H, Lee K H. Association of stress with symptoms of atopic dermatitis. Acta dermato venereologica. 2010;90(6):582–588.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3704139/
  6. Przegląd wpływu różnych zachowań na przebieg atopowego zapalenia skóry.
    Faulstich ME, Williamson DA.. An overview of atopic dermatitis: towards bio-behavioral integration. J Psychosom Res. 1985;29:415–417.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3910807/
  7. Badanie opisujące funkcje i nieprawidłowości bariery skórnej u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry.
    Levin J, Friedlander S F, Del Rosso J Q. Atopic dermatitis and the stratum corneum part 2 other structural and functional characteristics of the stratum corneum barrier in atopic skin. J. Clin. Aesthet Dermatol. 2013;6(11):49–54.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24307926/
  8. Celem badania było określenie wpływu stresu poprzez oś podwzgórze-przysadka-kora nadnerczy u chorych z atopowym zapaleniem skóry na ciężkość przebiegu choroby.
    Buske-Kirschbaum A, Ebrecht M, Hellhammer DH. Blunted HPA axis responsiveness to stress in atopic patients is associated with the acuity and severeness of allergic inflammation. Brain Behav Immun. 2010;24 (8):1347–1353.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20633637/
  9. Badanie przedstawia przegląd cech charakterystycznych u chorych z trądzikiem wieku dorosłego.
    Goulden V, Clark SM, Cunlie WJ. Post-adolescent acne: a review of clinical features. Br J Dermatol 1997;136:66-70.36.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9039297/
  10. Badanie epidemiologiczne trądziku występującego u kobiet.
    Poli F, Dreno B, Verschoore M. An epidemiological study of acne in female adults: results of a survey conducted in France. J Eur Acad Dermatol Vene-reol 2001;15:541-5.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11843213/
  11. Badacze przedstawiają wpływ stresu psychologicznego na trądzik.
    Jović A, Marinović B, Kostović K, Čeović R, Basta-Juzbašić A, Bukvić Mokos Z. The Impact of Pyschological Stress on Acne. Acta Dermatovenerol Croat. 2017 Jul;25(2):1133-141. PMID: 28871928)
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28871928/
  12. Celem badania była ocena wpływu czynników psychologicznych i społecznych na trądzik różowaty. Badanie skupili się gównie na ocenie aspektów lęku i depresji.
    Heisig M, Reich A. Psychosocial aspects of rosacea with a focus on anxiety and depression. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2018;11:103-107. Published 2018 Mar 6. doi:10.2147/CCID.S126850.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29551906/
  13. Badanie prospektywne oceniające wpływ stresu psychologicznego na zaostrzenia trądziku różowatego.
    Increases in Psychological Stress Precede Flares of Rosacea: A Prospective Study. Drummond and Su, J Clin Exp Dermatol Res 2017, 8:4 DOI: 10.4172/2155-9554.1000408
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5844253/
  14. Montgomery K, Norman P, Messenger AG, Thompson AR. The importance of mindfulness in psychosocial distress and quality of life in dermatology patients. Br J Dermatol. 2016;175(5):930-936. doi:10.1111/bjd.14719
  15. Shenefelt PD. Psychological interventions in the management of common skin conditions. Psychol Res Behav Manag. 2010;3:51-63. doi:10.2147/prbm.s7072
  16. Hawro T, Maurer M, Hawro M, et al. In psoriasis, levels of hope and quality of life are linked. Arch Dermatol Res. 2014;306(7):661-666. doi:10.1007/s00403-014-1455-9
dr n. med. Edyta Lelonek
Pracuję na stanowisku adiunkta w Katedrze i Klinice Dermatologii, Wenerologii i Alergologii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
O NAS
OBSERWUJ NAS
Copyright © 2021 – Mazuko sp. z o.o.