Psychologia

Wszystko zaczyna si臋 w g艂owie 馃 Jak psychoterapia wp艂ywa na d艂ugie i zdrowe 偶ycie

Wi臋kszo艣膰 z nas zna ten obrazek. Pok贸j, kozetka, paczka chusteczek.

Mimo ogromnych post臋p贸w zachodz膮cych w 艣wiecie nauki, psychoterapia nadal bywa kojarzona z mistycznymi czy ezoterycznymi praktykami. Wiele os贸b na my艣l o niej przywo艂uje sceny z film贸w Woody鈥檈go Allena, gdzie neurotyczny bohater wyleguje si臋 na kanapie u psychoterapeuty, analizuj膮c swoje sny i bez ko艅ca rozprawiaj膮c o dzieci艅stwie.

A Tobie z czym kojarzy si臋 psychoterapia?

Psychoterapia nie jest ju偶 metod膮 eksperymentaln膮

By膰 mo偶e tak偶e podchodzisz do psychoterapii i psychologii z dystansem. Jednak wsp贸艂czesna definicja psychologii znacz膮co r贸偶ni si臋 od tej sprzed kilku dekad. Obecnie postrzega si臋 j膮 jako dziedzin臋 wiedzy o funkcjonowaniu cz艂owieka opart膮 na rzetelnych badaniach naukowych.

Oczywi艣cie wszystko nale偶y poddawa膰 krytycznej ocenie 鈥 wiele teorii psychologicznych straci艂o na aktualno艣ci, a nie ka偶dy nurt psychoterapeutyczny jest tak samo skuteczny. Natomiast metodologia bada艅 psychologicznych dynamicznie si臋 zmienia, tak samo jak zakres zastosowa艅 psychologii.

W 2020 roku ka偶dy powinien mie膰 dost臋p do wiedzy na temat tego:

  • jak dba膰 o swoje zdrowie psychiczne,
  • jakie wyst臋puj膮 zaburzenia psychiczne oraz jak z nimi post臋powa膰,
  • gdzie zg艂osi膰 si臋 po pomoc,
  • jak pracuje psychoterapeuta i jakich technik u偶ywa,
  • jak d艂ugo trwa psychoterapia (istniej膮 stosowne wytyczne).聽

Psychoterapia powinna przesta膰 by膰 postrzegana jako tajemna (a tym bardziej wstydliwa!) praktyka, zarezerwowana dla uprzywilejowanych.

Czym jest psychoterapia?

To stosowanie metod psychologicznych, zw艂aszcza opartych na regularnym kontakcie mi臋dzyludzkim. Po latach funkcjonowania jako metoda eksperymentalna, wreszcie zyska艂a status metody leczenia. W du偶ej mierze przyczyni艂 si臋 do tego neurobiolog Eric Kandel, wyr贸偶niony w 2020 roku nagrod膮 Nobla w dziedzinie medycyny. 聽

Kandel odkry艂 neurobiologiczne mechanizmy pami臋ci i uznawany jest za cz艂owieka, kt贸ry 鈥瀙o艂膮czy艂 m贸zg z psychik膮鈥. Jest on tak偶e autorem s艂贸w: 鈥濸sychoterapia jest biologicznym leczeniem, terapi膮 m贸zgu鈥.聽

A co to oznacza w praktyce?

Psychoterapia zmienia Tw贸j m贸zg!

Przez d艂ugi czas uznawano, 偶e cz艂owiek ma niewielki potencja艂 do zmiany, a wzgl臋dnie sta艂y temperament cz艂owieka opisywano jako struktur臋 oporn膮 na wp艂yw metod psychologicznych. Badacze prowadzili dyskusje na temat tego, czy cechy osobowo艣ci mo偶na zmieni膰. Odkrycia w dziedzinie bada艅 nad neuroplastyczno艣ci膮 pokaza艂y, 偶e jest to mo偶liwe w znacznie wi臋kszym stopniu ni偶 pocz膮tkowo zak艂adano.

Prawie wszystko w naszych r臋kach

Przeprowadzono setki bada艅 naukowych por贸wnuj膮cych struktur臋 m贸zgu pacjent贸w przed psychoterapi膮 i po jej zako艅czeniu. Funkcjonalny rezonans magnetyczny wielokrotnie pokazywa艂 zmiany aktywno艣ci m贸zgu badanych w poszczeg贸lnych obszarach. Pozwoli艂o to w pewnym stopniu rozwi膮za膰 znany dylemat 鈥 geny czy wychowanie? Naukowcy doszli do wniosku, 偶e geny s膮 bardzo istotne, ale to, co dzieje si臋 w 艣rodowisku cz艂owieka, mo偶e je uaktywni膰 lub u艣pi膰.

Dotychczas uwa偶ano tak偶e, 偶e zaburze艅 osobowo艣ci nie mo偶na leczy膰. Okazuje si臋 jednak, 偶e cho膰 wrodzone predyspozycje czy sk艂onno艣ci do chor贸b pozostaj膮, to dobrze dobrana i profesjonalnie wdro偶ona metoda leczenia mo偶e znacz膮co wp艂yn膮膰 na ich z艂agodzenie i funkcjonowanie pacjenta.

Warto jednak podkre艣li膰, 偶e psychoterapia ma wiele twarzy. Nurty psychoterapii, czyli metody i podej艣cie psychoterapeutyczne, nie s膮 sobie r贸wne pod wzgl臋dem skuteczno艣ci. Istnieje kilka nurt贸w wiod膮cych i wiele wywodz膮cych si臋 z nich nurt贸w pobocznych. W zale偶no艣ci od tego, jakiego rodzaju problemy wyst臋puj膮, dopasowuje si臋 odpowiedni膮 metod臋. Mog膮 to by膰 spotkania indywidualne, w grupie, online, z rodzin膮 lub z partnerem.

Jak psychoterapia ma si臋 do d艂ugowieczno艣ci?

Zdrowie psychiczne to nie tylko brak choroby. To tak偶e wysoka jako艣膰 funkcjonowania 鈥 zdolno艣膰 do budowania satysfakcjonuj膮cych relacji z lud藕mi, rozwoju, pracy, pokonywania trudno艣ci, pe艂nienia rozmaitych r贸l spo艂ecznych, czerpania przyjemno艣ci z 偶ycia. Dobrostan psychiczny daje nam poczucie, 偶e nawet w trudnych sytuacjach wiemy, dlaczego jeste艣my nieszcz臋艣liwi i pr贸bujemy co艣 z tym zrobi膰.

Je艣li zgodnie z obecn膮 wiedz膮 przyjmiemy, 偶e psychoterapia jest metod膮 lecznicz膮, to wp艂yw psychoterapii na zdrowie psychiczne mo偶na powi膮za膰 z d艂u偶szym 偶yciem w ten sam spos贸b, w jaki wi膮偶emy leczenie cia艂a z lepsz膮 jako艣ci膮 i d艂ugo艣ci膮 偶ycia. I odwrotnie, wszelkie zaniedbania w tej dziedzinie wp艂ywaj膮 negatywnie na nasze 偶ycie i zdrowie. 聽

Co wi臋cej, psychoterapia mo偶e wyposa偶y膰 cz艂owieka w narz臋dzia do skutecznego radzenia sobie m.in. ze stresem, prowadz膮c do obni偶enia poziomu kortyzolu (hormonu stresu) we krwi. Jego nadmiar mo偶e znacz膮co wp艂ywa膰 na funkcjonowanie uk艂adu nerwowego i powodowa膰 pogorszenie zdrowia fizycznego.

Psychika i cia艂o id膮 w parze

Rocznie z powodu depresji tracimy w Polsce prawie 25 000 lat produktywno艣ci. Mo偶liwe konsekwencje chor贸b psychicznych to samob贸jstwo i niepe艂nosprawno艣膰, a tak偶e samotno艣膰, utrata pracy, rozpad rodziny, czy wykluczenie spo艂eczne.

W listopadzie 2018 r. 艢wiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) przedstawi艂a opracowanie, z kt贸rego wynika, 偶e osoby z zaburzeniami psychicznymi (depresja umiarkowana do ci臋偶kiej, choroba afektywna dwubiegunowa oraz schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne) cierpi膮ce r贸wnie偶 na inne choroby, takie jak nadci艣nienie, reumatyzm, czy choroby uk艂adu trawiennego, 偶yj膮 o 10鈥20 lat kr贸cej ni偶 populacja og贸艂em.

Zdaniem WHO stan zdrowia fizycznego os贸b z zaburzeniami psychicznymi jest notorycznie ignorowany, nie tylko przez samych chorych i ich otoczenie, ale tak偶e przez systemy opieki zdrowotnej. Trudno wzi膮膰 odpowiedzialno艣膰 za dbanie o zdrowie fizyczne oraz szcz臋艣cie w艂asne i rodziny, je艣li psychika jest w op艂akanym stanie. Zdrowie psychiczne i zdrowie fizyczne wzajemnie na siebie oddzia艂uj膮.

Depresja a stany zapalne

W ostatnich latach bardzo du偶o m贸wi si臋 o prozapalnych cytokinach 鈥 bia艂kach bior膮cych udzia艂 w odpowiedzi odporno艣ciowej organizmu. Zacz臋艂o si臋 od hipotezy o zale偶no艣ci mi臋dzy cytokinami a depresj膮.5 Badania wykaza艂y, 偶e depresja i stany l臋kowe s膮 zwi膮zane z podwy偶szonym poziomem cytokin prozapalnych, ale nie wyja艣nia艂y, czy stan zapalny istnieje, zanim choroba zaczyna si臋 rozwija膰, czy te偶 jest jej nast臋pstwem.

Okaza艂o si臋, 偶e wysoki poziom interleukiny 6, jednej z cytokin, mo偶e zwi臋ksza膰 podatno艣膰 na stres sprzyjaj膮cy rozwojowi depresji i stan贸w l臋kowych.4 Mechanizm ten dzia艂a r贸wnie偶 w drug膮 stron臋 鈥 depresja mo偶e podsyca膰 stan zapalny w organizmie.6

Depresja jest zaburzeniem nastroju, chorob膮 niezwykle cz臋sto nawracaj膮c膮 i wp艂ywaj膮c膮 destrukcyjnie na nasze 偶ycie. W zaleceniach opracowanych przez Instytut NICE leczeniem pierwszego wyboru w przypadku depresji jest psychoterapia poznawczo鈥揵ehawioralna.2, 3 G艂贸wnym przedmiotem pracy w tym podej艣ciu jest mindset, czyli spos贸b my艣lenia. Psychoterapeuta cz臋艣ciej zada pytanie 鈥濩o my艣lisz?鈥 ni偶 鈥濩o czujesz?鈥. Bowiem wed艂ug poznawczo鈥揵ehawioralnego wzoru, sytuacja uaktywnia my艣li, a my艣li aktywizuj膮 emocje i wynikaj膮ce z nich zachowania.

Psychoterapia w walce z depresj膮

Ciekawa metaanaliza bada艅 naukowych pokaza艂a, jak psychoterapia zmienia m贸zg w depresji. Sugeruje te偶, 偶e kluczowe zmiany zachodz膮 w obszarach m贸zgu odpowiedzialnych za zarz膮dzanie emocjami.

Ochotnik贸w zmagaj膮cych si臋 z depresj膮 poproszono o przyjrzenie si臋 obrazom o charakterze emocjonalnym w skanerze m贸zgu, przed i po podj臋ciu psychoterapii. Pacjenci z epizodem depresji po przebytej psychoterapii poznawczo鈥揵ehawioralnej wykazywali mniejsz膮 aktywacj臋 w lewym zakr臋cie przed艣rodkowym m贸zgu.1 Obszar ten znajduje si臋 w korze przedczo艂owej, kt贸ra bierze udzia艂 w my艣leniu i procesach refleksyjnych.

Osoby z depresj膮 wykazuj膮 z regu艂y wi臋ksz膮 aktywno艣膰 w tym obszarze podczas zada艅 o charakterze emocjonalnym. Wydaje si臋 to wyja艣nia膰 ich sk艂onno艣膰 do nadmiernego przetwarzania my艣li dotycz膮cych g艂贸wnie negatywnych zdarze艅 z przesz艂o艣ci. Zmniejszenie aktywno艣ci kory przedczo艂owej po terapii mo偶e wskazywa膰 na skuteczno艣膰 psychoterapii poprzez rzadziej wyst臋puj膮ce negatywne style poznawcze np. uog贸lnianie, my艣lenie czarno鈥揵ia艂e. Dzi臋ki temu ludzie bior膮 rzeczy takie jakie s膮 zamiast rozwa偶a膰 najgorszy scenariusz. 聽

Czy podej艣cie do 偶ycia mo偶na zmieni膰?

Powy偶sze badania ujawni艂y r贸wnie偶, 偶e po terapii poznawczo鈥揵ehawioralnej lub psychoterapii psychodynamicznej pacjenci wykazywali wi臋ksz膮 aktywacj臋 w lewym przednim zakr臋cie obr臋czy. Ten obszar m贸zgu jest silnie powi膮zany z obszarami przetwarzania emocji i hamuje aktywno艣膰 cia艂a migda艂owatego, kt贸re odpowiada za r贸wnowag臋 pomi臋dzy emocjonalno艣ci膮 a logicznym my艣leniem.

Dowody naukowe sugeruj膮, 偶e po艂膮czenia mi臋dzy przednim zakr臋tem obr臋czy a cia艂em migda艂owatym s膮 s艂absze w przypadku depresji, co wyja艣nia, dlaczego emocje mog膮 by膰 w贸wczas bardziej przyt艂aczaj膮ce. Wydaje si臋 wi臋c, 偶e jednym z efekt贸w psychoterapii mo偶e by膰 odbudowanie uszkodzonego po艂膮czenia. Istotn膮 praktyk膮 wp艂ywaj膮c膮 na te zmiany mo偶e by膰 tzw. ponowna ocena poznawcza, czyli metoda ucz膮ca pacjent贸w nowych sposob贸w interpretowania trudnych do艣wiadcze艅.

Kiedy warto podj膮膰 terapi臋?

Higiena psychiczna jest niezwykle istotna dla funkcjonowania ca艂ego organizmu. Przybywa dowod贸w na to, 偶e nie mo偶na oddzieli膰 od siebie zdrowia fizycznego i psychicznego. 聽

Dbanie o zdrowie psychiczne nie musi oznacza膰 konieczno艣ci podj臋cia psychoterapii. Czasem wystarczy nawet kilka godzin konsultacji ze specjalist膮, by uzyska膰 wiedz臋 na temat tego, jak zadba膰 o swoj膮 psychik臋 i poczu膰 si臋 lepiej.

W zapewnieniu dobrostanu psychicznego pomog膮 r贸wnie偶 samodzielne czynno艣ci wykonywane ka偶dego dnia. Trzeba uwa偶nie obserwowa膰 samopoczucie 鈥 je偶eli dostrzegasz istotn膮 zmian臋 w swoim funkcjonowaniu, kt贸ra trwa co najmniej dwa tygodnie 鈥 nie zwlekaj. Niepokoj膮ce objawy, kt贸rych nie nale偶y bagatelizowa膰 to:

  • zaburzenia snu (trudno艣ci w zasypianiu, cz臋ste budzenie si臋 w nocy, wstawanie nad ranem mi臋dzy 3.00-5.00, poczucie zm臋czenia zaraz po przebudzeniu, koszmary senne, parali偶 czy bezdech senny),
  • pogorszony nastr贸j,
  • zanik motywacji i utrata zainteresowa艅,
  • zmniejszenie energii prowadz膮ce do wzmo偶onej m臋czliwo艣ci i zmniejszenia aktywno艣ci,
  • os艂abienie koncentracji i uwagi,
  • niska samoocena, poczucie winy i brak wiary w siebie,
  • pesymistyczne, natr臋tne my艣li,
  • znacz膮co mniejszy lub wi臋kszy apetyt.聽聽

Zostaw sw贸j komentarz na stronie Facebook. Oto link.

  1. Przegl膮d i metaanaliza zmian w m贸zgu spowodowanych terapiami psychologicznymi w g艂臋bokiej depresji. | https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0925492717303323
  2. Terapia poznawczo-behawioralna depresji w podstawowej opiece zdrowotnej: przegl膮d systematyczny i metaanaliza. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30688184/
  3. Wsp贸艂czesna terapia poznawczo-behawioralna: przegl膮d teorii, historii i dowod贸w. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27135410/
  4. Zapalna depresja zwi膮zana z cytokinami. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25003554/
  5. Zapalenie: depresja podsyca p艂omienie i wywo艂uje stany zapalne. | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26357876/
  6. Metaanaliza zmian sieci cytokin we krwi u pacjent贸w psychiatrycznych: por贸wnania mi臋dzy schizofreni膮, chorob膮 afektywn膮 dwubiegunow膮 i depresj膮. | https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6056174/
mgr Kinga Rajchel
Jestem psychologiem specjalizuj膮cym si臋 w diagnozie psychologicznej w praktyce klinicznej i psychoterapeut膮 w trakcie Szko艂y Psychoterapii Poznawczo鈥揃ehawioralnej pod kierownictwem dr Agnieszki Popiel i dr Ewy Prag艂owskiej na Uniwersytecie SWPS w Warszawie.
O聽NAS
NAPISZ聽DO聽NAS
kontakt@jaknieumrzec.pl
OBSERWUJ聽NAS
Copyright 漏 2021 鈥 Mazuko sp. z o.o.