Psychologia

Stres, skóra i starzenie. Co je łączy? (więcej niż myślisz)

Co przysłowiowe „rwanie włosów z głowy” ma wspólnego z medycyną? Czy ze stresu można dostać wysypki? I czy nasza skóra się stresuje?

Odpowiedzi na wszystkie te pytania poznasz dzisiaj. Zapraszam Cię do fascynującej i pełnej niespodzianek podróży do świata ludzkiej skóry.

Skóra wie, co czujesz

Zacznijmy od samego początku. W ludzkim organizmie nic nie dzieje się bez powodu. Czy wiesz, że skóra i układ nerwowy powstają na etapie życia płodowego z tej samej warstwy komórek, zwanej ektodermą?

Ścisłe powiązanie pomiędzy skórą i układem neurologicznym utrzymuje się przez całe życie człowieka, a interakcje pomiędzy nimi mają wpływ na nasz system immunologiczny, hormonalny oraz na naszą psychikę.1

Dziedziną badającą zależności pomiędzy chorobami skóry i chorobami psychosomatycznymi jest psychodermatologia. Jako dyscyplina medyczna jest ona stosunkowo nowa, ale rozwija się niezwykle prężnie, głównie dzięki coraz lepszemu zrozumieniu, w jaki sposób możemy zdiagnozować problemy natury psychologicznej, poddając obserwacji skórę.2

Bowiem nasza skóra i psychika to naczynia połączone, które cały czas oddziałują na siebie nawzajem. Każda ze zmian skórnych może znajdować odbicie w funkcjonowaniu układu nerwowego. I vice versa.

Po co nam skóra?

Większość z nas raczej nie zastanawia się, do czego potrzebujemy skóry. Tymczasem jest to największy organ naszego ciała, który stanowi zarazem największy narząd zmysłu. Włókna czuciowe w skórze dają nam zmysł dotyku. Przez nie odczuwamy ból, temperaturę, czy teksturę otaczających nas przedmiotów. Informacje zebrane przez skórę są następnie przesyłane do ośrodkowego układu nerwowego.

Skóra pełni także wiele innych funkcji, nie tylko biologicznych, ale i psychologicznych czy społecznych. Wystarczy rzucić okiem na Instagram. W czasach rozkwitu świata mediów społecznościowych promujących wizerunek wyidealizowanego piękna, osoby chorujące na dermatozy (choroby skóry) często odczuwają napiętnowanie czy odrzucenie.

https://kurs.jaknieumrzec.pl/

Psychika widoczna jak na dłoni

Skórę możemy traktować również jako rodzaj narzędzia komunikacji ze światem zewnętrznym, gdyż odzwierciedla nasze stany emocjonalne.3 W jaki sposób? Pomyśl choćby o gęsiej skórce, która pojawia się na Twoim ciele nie tylko pod wpływem niskich temperatur, ale także gdy się czegoś boisz.

A dlaczego tak się dzieje?

Jest to fizyczny objaw ulegania psychicznemu stresowi. Występuje, gdy znajdujemy się pod presją – psychiczną, fizyczną lub emocjonalną, z którą nie jesteśmy sobie w stanie skutecznie poradzić. Organizm reaguje wówczas aktywacją odpowiednich struktur mózgu i uwalnia hormony stresu, takie jak kortykotropina, kortyzol i adrenalina.

Wyrzut hormonów stresu wywołuje z kolei szereg zmian fizjologicznych i behawioralnych oraz reakcji obronnych. W przypadku gdy te reakcje są niewystarczające lub nadmierne, mogą wywoływać niekorzystne zdarzenia fizjologiczne.

Twoja skóra się stresuje

Badania publikowane w ostatnich latach 2, 4 wykazały, że skóra jest nie tylko celem ataku kluczowych mediatorów stresu – substancji wydzielanych przez organizm w odpowiedzi na stres. Ma ona także własne mechanizmy reakcji na stres, produkując np. neuropeptydy (czyli białka wykorzystywane do komunikacji pomiędzy neuronami). Właśnie dlatego w trakcie przewlekłego stresu obserwujemy jego negatywne oddziaływanie na skórę.

Można zatem powiedzieć, że skóra sama się stresuje, a silne emocje przyspieszają proces jej starzenia, objawiający się między innymi matowieniem skóry, brakiem elastyczności oraz pogłębiającymi się zmarszczkami.

Ścisła zależność pomiędzy wydzielaniem neuropeptydów w trakcie epizodów stresu psychologicznego a rozwojem stanu zapalnego w obrębie skóry skutkuje także zaostrzeniem niektórych dermatoz, m.in. łuszczycy, atopowego zapalenia skóry, trądziku pospolitego, świądu, pokrzywki czy trądziku różowatego.4 Przyjrzymy się im z bliska w kolejnym artykule.

Jak stres wpływa na choroby skóry?

Bo to, że wpływa, wiemy nie od dziś.

Pierwsze wzmianki o związku pomiędzy ludzkimi emocjami i zachowaniami a skórą pojawiły się już w czasach starożytnych. Hipokrates (460-377 p.n.e.), uważany za ojca medycyny, wspominał w swoich dziełach o ludziach, którzy wyrywali sobie włosy z głowy w odpowiedzi na stres emocjonalny.

Dlaczego?

Odpowiedzi należy szukać w zaburzeniach psychosomatycznych. Są to dolegliwości fizyczne, które mają podłoże w psychice. U osób dotkniętych tym rodzajem zaburzeń występują nawet tak poważne objawy kliniczne, jak napady padaczkowe, omdlenia, biegunki, czy migreny, jednak lekarze nie są w stanie zdiagnozować ich bezpośredniej przyczyny.

Zaburzenia psychosomatyczne mają znaczący wpływ na zapalne, immunologiczne i behawioralne choroby skóry. I nie są one bynajmniej rzadkością. W jednym z badań przeprowadzonych w poradni dermatologicznej u 10% pacjentów zdiagnozowano zaburzenia psychosomatyczne, a u kolejnych 15% – zaburzenia adaptacyjne (zaburzenia psychiczne wynikające z trudności z dostosowaniem się do nowych okoliczności).

Podsumowanie

Jak widzisz, zdrowa, zadbana skóra to nie tylko kwestia estetyki. Skóra niczym zwierciadło odbija wszelkie zmiany w organizmie i wiele zdradza na temat naszej kondycji psychicznej. Pod wpływem silnych emocji zaczyna się przedwcześnie starzeć.

Na szczęście wiele zmian degeneracyjnych skóry da się złagodzić. W połączeniu z odpowiednimi metodami leczenia eliminacja źródeł stresu, praca nad emocjami i modyfikacja negatywnych nawyków behawioralnych mogą pozytywnie wpływać na procesy regeneracji skóry, włosów oraz paznokci i na łagodzenie objawów dermatologicznych. A jakie to objawy, dowiesz się z mojego kolejnego wpisu.

Zostaw swój komentarz na stronie Facebook. Oto link.

  1. O wpływie czynników psychologicznych na najczęstsze choroby skóry i strategie zmniejszania negatywnego wpływu stresu. | Shenefelt PD. Psychological interventions in the management of common skin conditions. Psychol Res Behav Manag. 2010;3:51-63. doi:10.2147/prbm.s7072 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3218765/
  2. O badaniu obrazującym połączenia między mózgiem, układem endokrynologicznym, a skórą. | Slominski AT, Zmijewski MA, Plonka PM, Szaflarski JP, Paus R. How UV Light Touches the Brain and Endocrine System Through Skin, and Why. Endocrinology. 2018;159(5):1992-2007. doi:10.1210/en.2017-03230 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29546369/
  3. O wielowymiarowych związkach pomiędzy psychiatrią i dermatologią. | Iwona Makowska, Agnieszka Gmitrowicz. Psychodermatologia – pogranicze dermatologii, psychiatrii i psychologii: 10.15557/PiPK.2014.0013 © PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2014, 14 (2), p. 100–105
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25675228/
  4. O badaniu ukazującym w nowym świetle oś mózg-skóra, a także interakcje między stresem, stanem zapalnym i starzeniem się skóry. | Chen Y, Lyga J. Brain-skin connection: stress, inflammation and skin aging. Inflamm Allergy Drug Targets. 2014;13(3):177-190. doi:10.2174/1871528113666140522104422 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4082169/